Utilitarizm nedir?

Utilitarizm, eylemlerin değerini ve ahlaki doğruluğunu insanlara sağladığı fayda ve mutluluk üzerinden değerlendiren bir felsefi sistemdir. Bu yaklaşım, eylemlerin sonuçlarına odaklanarak en geniş kitleyi mutlu edecek seçenekleri tercih etmeyi önerir. Faydacı düşünce, bireylerin ve toplumların refahını artırma amacına hizmet ederken, etik ve ahlaki kararların şekillenmesinde önemli bir rol oynamaktadır.

Utilitarizm (faydacı ahlak), en fazla kişinin iyiliğini sağlayan eylemin en iyi ve en doğru eylem olduğunu savunan bir felsefi akımdır.

Bu akıma göre bir eylemin değeri, sağladığı fayda ile belirlenir ve bir eylemi doğru veya uygun kılan şey, o eylemin olabildiğince çok sayıda insan için en yüksek düzeyde mutluluk sağlıyor olmasıdır.

Utilitarizmin kurucusu İngiliz filozof Jeremy Bentham'dır. Aynı zamanda bir hukukçu olan Bentham'a göre insanların düşünce ve eylemlerini belirleyen yegâne unsur faydadır.

Utilitarizmin farklı çeşitleri, farklı tanımlamaları içine alsa da, hepsinin arkasındaki temel fikir, bir anlamda, mutluluk ve refah gibi kavramlarla tanımlanan yararı maksimize etmektir.

• Negatif yararcılık. Toplam mutluluğu artırmadan önce toplam ızdırabı minimize etmeyi öneren bir tür negatif sonuççuluktur.

• Klasik faydacılık. Maksimum mutluluk ilkesine dayanır.

• Epikürcülük. Utilitarizm ile hazcılık ilkesini ilişkilendirir.

• Pragmatizm. Doğru bilginin faydalı olduğu görüşünü savunur.

• Ödev ahlakı. Utilitarizmin hukuk, etik ve ödev ahlakı konularıyla ilgili olduğunu belirtir.

• Mecelle Medeni Kanunu. Ahmet Cevdet Paşa tarafından hazırlanan bu kanunda, zarar getirecek şeylerin önlenmesi ve faydanın ikinci planda tutulması gerektiği ilkesi yer alır.